Kritische vragen stellen

Vragen stellen

Wat is een kritische vraag? Voilá, hierbij een voorbeeld. Het is mij opgevallen dat het woord ‘kritisch’ op zichzelf staand bij sommige mensen aversie of een negatief beeld oproept, terwijl anderen het prettig vinden wanneer iemand kritisch is. Om te voorkomen dat dit stuk door de eerste groep niet gelezen wordt of een bepaalde weerklank heeft, zal ik verder ingaan op: vragen stellen.

De organisatie en jijzelf

Gewoon een vraag stellen, lijkt niet moeilijk. Ergens binnen onze opleiding of loopbaan hebben we wel een keer vernomen dat er gesloten en open vragen zijn. Welk soort vragen stel jij meestal? Het kan zijn dat je erachter komt dat je überhaubt weinig vragen stelt. Waar ligt dat aan? Het kan zijn dat de organisatie waarbinnen je werkzaam bent weinig ruimte biedt om vragen te stellen. Dit zou met de cultuur van de organisatie te maken kunnen hebben. Het kan ook zijn dat je niet durft om voor jezelf deze ruimte te creëren. Een belangrijk punt, stip ik hier aan: dúrf vragen te stellen. Wat zal men wel niet denken?

Twee soorten personen

Herken je het beeld dat er een vraag op je lippen brandt, echter je vindt het moment niet deze te stellen? Heb jij ook weleens dat je in een meeting zit en dat er iemand een reeks vragen afvuurt, terwijl de antwoorden al zijn gegeven of de vragen lijken voor jou niet relevant? Dit zijn twee heel verschillende voorbeelden echter wanneer jij of iemand een vraag stelt, onthoudt dan dat er een doel is met de vraag die wordt gesteld. Ga in voorbeeld één eens na wat de reden is dat je de vraag stelt. Wanneer het antwoord relevant is om verder te kunnen: stel je vraag! Herken je je in voorbeeld twee: wat heb je meegekregen van het hele gesprek? Het zou kunnen dat je in dit geval voornamelijk gefocust bent op het bedenken van of het stellen van voorbereide vragen, dat zowel de context van het verhaal als de antwoorden aan je voorbij zijn gegaan. Ga in dit geval ook na wat de reden is dat je de vragen stelt. Luister, interpreteer en cluster je vragen aan het einde: kom direct to-the-point!

Houding

Een aanpassing op je (lichaam ’s)houding kan je ook helpen om meer of juist minder vragen te stellen. Hoe zit jij wanneer je een vraag stelt? Kom je erachter dat je de neiging hebt meer achteruit te zitten en weinig vragen stelt of kunt stellen; stel je zichtbaarder op door je stoel dichterbij de tafel te schuiven of ga eens op het puntje van je stoel zitten dicht bij de tafel. Hoe voelt dat? Ben jij juist degene die op het puntje van je stoel zit en veel vragen stelt; ga eens achteruit zitten en luister. Wat gebeurt er?

Relevante vragen stellen

Dit stuk schrijvend, bemerk ik dat ik het stuk heb geschreven voor twee soorten mensen. Ik heb geprobeerd tips te geven: durf, creëer ruimte, luister en cluster. In beide gevallen: denk eens na over je houding. Het kan zijn dat je gaat oefenen en ineens de andere persoon blijkt te zijn. Dat is niet erg: veel mensen schieten de tegengestelde richting op in een veranderingsproces om in het midden uit te komen. Houd in gedachten dat je een doel hebt met je vraag. Hoe relevant zijn de vragen die je stelt? In onze werkomgeving is het belangrijk om te weten welke taken en verantwoordelijkheden er bij de functie belegd zijn. Op deze manier kun je ook relevante vragen stellen die je helpen om je werk (beter) te kunnen uitvoeren. Binnen het WFM vakgebied als Planner is het bijvoorbeeld in eerste instantie niet relevant voor het roosteren waarom een medewerker uitstroomt. Het gaat erom dat je weet wanneer desbetreffende persoon uitstroomt. Wanneer je ervoor kiest om een ‘minder’ relevante vraag te stellen die bij je functie hoort, kun je uitleggen wat de achterliggende gedachte is van de vraag. Bijvoorbeeld: “ik vraag naar de reden van de uitstroom van de medewerker, omdat we vanuit mijn rol altijd prettig konden samenwerken”. Hiermee kun je proberen te voorkomen dat je collega je als ‘kritisch’ ervaart en hem/haar wilt controleren. Je kunt ook relevante vragen stellen om een ander te helpen (een bepaald) inzicht te krijgen in plaats van voor jezelf antwoorden verzamelen. Bijvoorbeeld: hoe interpreteer jij deze grafiek, wat zie jij hierin? Je kunt in dit geval ervoor kiezen het gesprek te begeleiden naar waar de andere persoon een eureka moment beleeft of het kan ook een doel hebben dat je er zelf van leert. Beide kan natuurlijk ook!

Relevante vragen hebben een doel, waarvan ik er twee heb benoemd. Gezien ik eerder stelde dat iedere vraag een doel heeft, zou ik ook kunnen stellen dat iedere vraag relevant is. Wat vind jij?

Angelique Olree, Consultant Planners.nu